سایه شوم فاشیسم: از سرآغاز و دیکتاتوری موسولینی تا اتحاد با قدرتهای محور
سایه شوم فاشیسم: از سرآغاز و دیکتاتوری موسولینی تا اتحاد با قدرتهای محور
فاشیسم، یکی از تاریکترین و آشناترین ایدئولوژیهای قرن بیستم، سایه وحشتناکی بر تاریخ بشریت انداخته است. این مکتب سیاسی افراطی، که بر ملیگرایی رادیکال، قدرت مطلق دولت، و تقدیس پیشوا متمرکز بود، زاده آشفتگیهای پس از جنگ جهانی اول بود و توسط چهرهای که مترادف با بدنامی تاریخی است، به قدرت رسید.
بخش اول: منشأ فاشیسم و ظهور بنیتو موسولینی
۱. سرآغاز و ریشه لغوی
فاشیسم در ایتالیا و در بستر بحرانهای اقتصادی و اجتماعی پس از جنگ جهانی اول متولد شد. کشور درگیر هرجومرج، اعتصابات، و ترس طبقات متوسط از بلشویسم (کمونیسم) بود.
واژه “فاشیسم” از کلمه ایتالیایی Fascio (به معنای دسته یا گروه) و ریشه لاتین Fasces گرفته شده است. Fasces نمادی از روم باستان بود که دستهای ترکه با تبری در میان آنها را نشان میداد که نماد وحدت و اقتدار مطلق بود.
۲. چهره بدنام: بنیتو موسولینی (Il Duce)
بنیتو موسولینی، روزنامهنگار و سوسیالیست سابق، در مارس ۱۹۱۹ جنبش سازمانیافته فاشیستی را به نام “فاشهای مبارز” (Fasci Italiani di Combattimento) تأسیس کرد. او فاشیسم را نه تنها به عنوان یک نظریه سیاسی، بلکه به عنوان یک “ایمان جمعی” معرفی کرد.
با استفاده از نیروهای مسلح خود (پیراهن مشکیها) برای ارعاب مخالفان، موسولینی در اکتبر ۱۹۲۲ با “راهپیمایی بزرگ به سوی رُم“، به قدرت رسید. او بهسرعت یک دیکتاتوری نظامی تکحزبی برقرار کرد و خود را ایل دوچه (Il Duce یا پیشوا) نامید.
۳. ویژگیهای کلیدی فاشیسم
- ناسیونالیسم افراطی و نژادپرستی: تأکید بر برتری ملت و هویت ملی.
- تقدیس پیشوا: رهبر مافوق قانون و صاحب قدرت مطلق.
- تکحزبی: نابودی دموکراسی و سرکوب هرگونه مخالفت.
- نظامیگری: عدم اعتقاد به سودمندی صلح و تکیه بر خشونت.
بخش دوم: اتحاد با هیتلر و قدرتهای محور
۱. پیوند با آلمان نازی
بنیتو موسولینی قطعاً متحد اصلی آدولف هیتلر بود. ایدئولوژیهای فاشیستی و نازیستی آنها را به هم پیوند داد و این اتحاد شوم، سنگ بنای بلوکی بود که در طول جنگ جهانی دوم به عنوان قدرتهای محور (Axis Powers) شناخته میشد.
- محور رُم-برلین: اتحاد اولیه در سال ۱۹۳۶ بین آلمان و ایتالیا شکل گرفت.
- عهدنامه فولاد (Pact of Steel): در سال ۱۹۳۹، دو کشور یک پیمان نظامی رسمی امضا کردند که متعهد شدند در صورت وقوع جنگ، یکدیگر را با تمام قوا حمایت کنند.
۲. دیگر متحدان: قدرتهای محور
مثلث کلیدی این اتحاد با پیوستن ژاپن رسمیت یافت و به “پیمان سهجانبه” مشهور شد.
الف) اعضای اصلی (امضاکنندگان پیمان سهجانبه در ۱۹۴۰)
- آلمان نازی (Nazi Germany): به رهبری آدولف هیتلر.
- پادشاهی ایتالیا (Kingdom of Italy): به رهبری بنیتو موسولینی.
- امپراتوری ژاپن (Empire of Japan): به رهبری امپراتور هیروهیتو.
ب) اعضای ثانویه
کشورهای زیر نیز در طول جنگ جهانی دوم به پیمان سهجانبه پیوستند:
- مجارستان
- رومانی
- بلغارستان
- اسلواکی (دولت دستنشانده)
- کرواسی (دولت دستنشانده)
۳. بدنامی ابدی و سقوط
فاشیسم، با انکار برابری بشری، تقدیس خشونت، و استفاده ابزاری از مردم در جهت تقویت دولت، یکی از سیاهترین فصول تاریخ را رقم زد. سیاستهای توسعهطلبانه این متحدان، به ویژه هیتلر و موسولینی، به وقوع جنگ جهانی دوم کمک کرد و میلیونها قربانی در پی داشت.
موسولینی در سال ۱۹۴۵ توسط پارتیزانهای کمونیست تیرباران شد و این پایانی خفتبار برای دیکتاتوری بود که در نهایت، ایتالیا و جهان را به تباهی کشاند.
منابع
- دانشنامه بریتانیکا (Britannica): برای اطلاعات کلی در مورد فاشیسم و بنیتو موسولینی.
- ویکیپدیا (Wikipedia): برای جزئیات تاریخی و رویدادهای کلیدی:
- قدرتهای محور (Axis Powers) در جنگ جهانی دوم.
- پیمان سهجانبه (Tripartite Pact) (پیمان امضاشده توسط اعضای اصلی محور).
- عهدنامه فولاد (Pact of Steel) (پیمان نظامی بین آلمان و ایتالیا).
- راهپیمایی به سوی رُم
- پیراهن مشکیها (گروههای شبه نظامی فاشیست)